W dniach 11–13 września w Pałacu Potockich w Krakowie odbył się VI Kongres Futurologiczny – cykliczna ogólnopolska konferencja organizowana przez Polską Fundację Fantastyki Naukowej. Łukasz Marek Fiema zainicjował Kongres w 2021 r., w ramach obchodów stulecia urodzin Stanisława Lema. Kolejne odsłony rozwinęły wydarzenie w interdyscyplinarne forum łączące przedstawicieli nauki, kultury, technologii i sztuki. Tegoroczna edycja była szczególna również z powodu przypadającego równolegle 250-lecia narodzin polskiej fantastyki.
Program VI Kongresu Futurologicznego podzielono na Blok Nauki i Blok Kultury, a w ich ramach na klastry poświęcone m. in. cybernetyce, fizyce i astronomii, zrównoważonemu rozwojowi, literaturze, sztukom audiowizualnym oraz mediom cyfrowym i grom.
Od 11 do 13 września odbywały się wykłady, panele, dyskusje, spotkania autorskie i zajęcia o charakterze edukacyjnym. Wśród podejmowanych tematów wybrzmiały wątki z wielu dziedzin: IT, energetyki, eksploracji kosmosu, edukacji, nowych mediów, literatury science fiction oraz społecznych i etycznych konsekwencji rozwoju technologicznego.
Nie zabrakło także rozmów dotyczących relacji między nauką a kulturą. Odbyła się dyskusja o „Problemie trzech ciał” Liu Cixina, spotkanie poświęcone Stanisławowi Lemowi oraz rozmowy o współczesnym cyberpunku i jego fotograficznych reprezentacjach.
Technologia jutra nie tylko w literaturze
Jednym z ważnych elementów części naukowej była próba wielowymiarowego spojrzenia na przyszłość. Rozmowy dotyczyły chociażby energetyki jądrowej i termojądrowej, nowych materiałów, spersonalizowanej medycyny oraz technologii potrzebnych do bardziej zrównoważonego rozwoju cywilizacji.
W wyodrębnionej sekcji sektora kosmicznego spotkali się przedstawiciele firm i instytucji związanych z polskimi misjami pozaziemskimi. Rozmawiali oni również o branżowych implikacjach rozwoju sztucznej inteligencji, autonomii systemów i cyberbezpieczeństwa infrastruktury kosmicznej, pokazując że rozmowa o przyszłości coraz trudniej mieści się w granicach jednej dyscypliny.
W ramach Bloku Naukowego zaprezentowano również robota obsługiwanego przez specjalistów z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Prezentacja wzbudziła duże zainteresowanie uczestników i stanowiła doskonały przykład praktycznego wymiaru zagadnień omawianych podczas Kongresu.
Wyobraźnia na rzecz rozwoju
Równolegle Blok Kultury przypominał, że przyszłość jest nie tylko przedmiotem prognoz naukowych, ale też obszarem twórczej interpretacji. Literatura science fiction, sztuki wizualne, fotografia, kino, gry i nowe media były osią rozmów o tym, jak kultura opisuje przemiany technologiczne i społeczne.
W programie znalazły się m. in. dyskusje o cyberpunku, sztuce współczesnej, debiutach pisarskich oraz miejscu fantastyki naukowej w kulturze. Istotną część Kongresu stanowiły również wydarzenia edukacyjne, skierowane w największej mierze do studentów, nauczycieli i osób przygotowujących się do studiów.
Szczególne znaczenie dla tegorocznej edycji miał jubileusz 250-lecia polskiej fantastyki. W dniu 105. rocznicy urodzin Stanisława Lema, 12 września, ogłoszono wyniki zorganizowanego przez Polską Fundację Fantastyki Naukowej plebiscytu na dziesięć najważniejszych polskich dzieł science fiction. Osobną część programu poświęcono historii polskiego środowiska miłośników fantastyki oraz Maciejowi Parowskiemu, jednemu z najważniejszych jego przedstawicieli.
Fantastyka kompasem przyszłości
Wydarzenie dało także przestrzeń do spotkań z wybitnymi gośćmi. Obecni byli chociażby Ewa Lipska, jedna z najważniejszych polskich poetek, Rafał Kosik, autor bestsellerowego cyklu „Felix, Net i Nika” oraz powieści science fiction, Łukasz Wilczyński, Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Międzynarodowego Kongresu Astronautycznego IAC 2027, płk Tadeusz Polanowski, specjalista w obszarze symulacji wojskowych i technologii kosmicznych, czy Piotr W. Cholewa, tłumacz, który przybliżył polskim czytelnikom klasykę zachodnich powieści fantastycznych.
Obecni byli również przedsiębiorcy oraz przedstawiciele instytucji państwowych i wiodących uczelni technicznych. Jeden z nich, dr Tomasz Książczyk, opisał rolę narracji w edukacji.
– Szkoła jest habitatem, który albo uczy czekania na instrukcje, albo sprawdzania, badania i samodzielnego tworzenia rozwiązań. Dlatego potrzebujemy fantastyki: narracja daje nauce powód, dla którego dąży się do rozwoju lub tworzenia technologii. Ponadto science fiction jest laboratorium oraz źródłem scenariuszy, które wspierają wartości takie jak współodpowiedzialność za decyzje czy komunikacja w zespole
– wyjaśnił dr Książczyk.
Podobne cele towarzyszyły VI Kongresowi Futurologicznemu, który był punktem stycznym dwóch charakterystycznych kierunków działalności Polskiej Fundacji Fantastyki Naukowej: popularyzowania nauki i technologii oraz traktowania science fiction jako narzędzia refleksji nad przemianami cywilizacyjnymi.
Formuła wypracowana od 2021 r. pozwoliła ponownie zestawić ze sobą perspektywy badaczy, inżynierów, przedstawicieli sektora kosmicznego, pisarzy, artystów, kulturoznawców i popularyzatorów. Kongresu pozostawił też otwarte pytania, które od początku stanowią jego najważniejszy punkt odniesienia: „jak będzie wyglądać przyszłość?”, a także „jakie decyzje podejmowane dzisiaj zdecydują o jej kształcie?”
Konferencja objęta została honorowym patronatem Ministra Obrony Narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza, Urzędu Komunikacji Elektronicznej, Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz Polskiego Towarzystwa Informatycznego. Mecenasami i sponsorami wydarzenia były Stowarzyszenie Autorów ZAiKS oraz InkBOOK.
O Polskiej Fundacji Fantastyki Naukowej
Niezależna organizacja pozarządowa założona w 2020 roku z inicjatywy Łukasza Marka Fiemy, mająca na celu popularyzację fantastyki naukowej, ze szczególnym uwzględnieniem dorobku polskich twórców. Fundacja, funkcjonując na styku literatury, nauki i sztuki, poprzez eksponowanie elementów studiów nad przyszłością obecnych w kulturze popularnej, tworzy przestrzeń do wymiany idei oraz wspiera autorów, artystów i publicystów związanych z gatunkiem science fiction. W ramach swojej misji prowadzi działalność wydawniczą, organizuje konkursy, konferencje i wydarzenia kulturalne, a także współpracuje z wydawcami, instytucjami naukowymi oraz podmiotami polskiego sektora technologicznego. Traktuje naukową fikcję spekulatywną nie tylko jako gatunek literacki, ale jako narzędzie prototypowania przyszłości.
Fundacja angażuje się w projekty promujące polską aktywność literacką, graficzną, muzyczną bądź interaktywną, budując sieć kontaktów między środowiskami artystycznymi i naukowymi. Jej zadaniem jest inspirowanie odbiorców do twórczego myślenia o przyszłości, jak również umacnianie wizerunku polskiej fantastyki naukowej poza granicami kraju. Podejmowane inicjatywy mają przede wszystkim charakter ogólnopolski, ale obejmują również projekty o zasięgu międzynarodowym, koordynowane z partnerami zagranicznymi. Współpracowała między innymi ze szwedzkim wydawcą gier Paradox Interactive oraz Europejską Agencją Kosmiczną. W plebiscycie zorganizowanym przez Agencję Rozwoju Przemysłu, Space Agency oraz My Company znalazła się wśród liderów polskiego sektora kosmicznego w kategorii Organizacje, Społeczności i Stowarzyszenia.